Najnowsze artykuły

Dr M. Cristina Kenney

Badania prowadzone przez dr M. Cristinę Kenney, dyrektora ds. badań DEF, wykazały, że mitochondrialne DNA pochodzące z różnych populacji...

Czytaj Więcej
Dr. Suber S. Huang
1 maja 2022
Dr Pouya Dayani
28 kwietnia 2022

Dr Pouya Dayani

11/20/14

Definicja cukrzycy

Cukrzyca to grupa zaburzeń metabolicznych, w których u danej osoby występuje wysoki poziom cukru we krwi. Dochodzi do tego albo dlatego, że trzustka nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny, albo dlatego, że organizm nie reaguje odpowiednio na wytwarzaną insulinę. Insulina jest hormonem, który przekształca cukier w energię dla organizmu. Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy.

Cukrzyca typu 1 występuje, gdy trzustka nie wytwarza odpowiedniego poziomu insuliny. Zwykle rozwija się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania, ale może wystąpić także u dorosłych. Osoby z cukrzycą typu 1 muszą przyjmować zastrzyki z insuliny. Na cukrzycę typu 1 choruje około 10 procent osób.

Cukrzyca typu2 jest najczęstszą postacią cukrzycy, występującą u około 90 procent chorych na cukrzycę. Jest ona spowodowana połączeniem oporności organizmu na insulinę (niewykorzystywanie własnej insuliny w sposób efektywny) i niewystarczającej produkcji insuliny przez trzustkę. W rezultacie dochodzi do wzrostu poziomu cukru (glukozy) we krwi.

Cukrzyca ciążowa występuje u kobiet ciężarnych, które wcześniej nie chorowały na cukrzycę, ale u których poziom cukru we krwi ulega podwyższeniu w czasie ciąży. U wielu pacjentek poziom cukru we krwi wraca do normy po zakończeniu ciąży. Hormony łożyskowe uodparniają matkę na działanie insuliny, powodując nagromadzenie cukrów we krwi. Kobiety te są w wysokim stopniu narażone na cukrzycę typu 2 w późniejszym okresie życia.

Retinopatia cukrzycowa: Przegląd


Każda osoba z niekontrolowaną cukrzycą jest narażona na ryzyko rozwoju retinopatii cukrzycowej. Według Narodowego Instytutu Oka, u 40 do 45 procent Amerykanów z cukrzycą występuje jakaś forma retinopatii cukrzycowej, która jest najczęstszym schorzeniem oczu związanym z cukrzycą.

W Stanach Zjednoczonych Centers for Disease Control and Prevention (Centrum Kontroli i Prewencji Chorób) odnotowuje rocznie od 12 000 do 24 000 nowych przypadków ślepoty spowodowanej retinopatią cukrzycową, co czyni ją główną przyczyną utraty wzroku wśród dorosłych Amerykanów w wieku od dwudziestu do siedemdziesięciu czterech lat. Centrum przewiduje również, że do 2050 roku liczba Amerykanów w wieku 40 lat i starszych cierpiących na retinopatię cukrzycową wzrośnie z obecnych 5 milionów osób do około 16 milionów. Chociaż statystyki te są alarmujące, można zapobiec uszkodzeniu wzroku lub je opóźnić, kontrolując cukrzycę oraz poddając się regularnym badaniom okulistycznym i leczeniu.

Definicja retinopatii cukrzycowej
Retinopatia cukrzycowa to choroba siatkówki spowodowana podwyższonym poziomem cukru we krwi. Zwykle dotyczy obojga oczu i pojawia się, gdy niekontrolowany poziom cukru we krwi uszkadza małe naczynia siatkówki, wrażliwej na światło tkanki w tylnej części oka. Siatkówka jest odpowiedzialna za przetwarzanie obrazów, dzięki którym możliwe jest widzenie. Aby uzyskać wyraźne, pozbawione zniekształceń widzenie, siatkówka musi leżeć całkowicie płasko. Jeśli delikatna tkanka siatkówki ulegnie uszkodzeniu, widziane obrazy mogą być zamazane lub zniekształcone.

Retinopatia cukrzycowa jest chorobą postępującą, a więc z czasem ulega pogorszeniu. Chociaż niektóre skutki, takie jak zamazania i zniekształcenia, mogą być łagodne lub subtelne, to długotrwałe konsekwencje mogą spowodować poważną utratę wzroku.

Objawy retinopatii cukrzycowej

Ponieważ retinopatia cukrzycowa rzadko powoduje ból, objawy nie zawsze są widoczne w najwcześniejszych stadiach. W rzeczywistości uszkodzenie siatkówki może nastąpić na długo przed wystąpieniem zauważalnych objawów. Jeśli objawy występują, są one często spowodowane tym, że retinopatia dotyka plamki żółtej, czyli obszaru w centrum siatkówki. Objawy mogą obejmować następujące elementy:

- niewyraźne widzenie

- widzenie ciemnych plamek lub "pływaków" (małych plamek w polu widzenia)

- pogorszenie widzenia w nocy

- utrata wzroku

- problemy z widzeniem kolorów

Ważne jest, aby w przypadku wystąpienia takich objawów natychmiast zgłosić się do okulisty. Retinopatii cukrzycowej nie da się wyleczyć, ale dzięki starannemu monitorowaniu można ją zdiagnozować i leczyć, zanim dojdzie do pogorszenia wzroku. Leczenie jest zwykle mniej inwazyjne i bardziej skuteczne, gdy jest zdiagnozowane na wczesnym etapie, zanim dojdzie do trwałego uszkodzenia.

Jak działa siatkówka

Siatkówka składa się z wyspecjalizowanej tkanki nerwowej, która zawiera mikroskopijne receptory (zwane czopkami i pręcikami) oraz inne komórki nerwowe, które znajdują się w tylnej części gałki ocznej.

Komórki te przenoszą sygnały (obrazy, które widzimy) wzdłuż nerwu wzrokowego do specjalnego obszaru w mózgu, gdzie są one interpretowane jako to, co postrzegamy jako wzrok. Siatkówkę można porównać do błony filmowej w aparacie fotograficznym - błona dostarcza obraz fotograficzny, który jest rejestrowany przez aparat.

Istnieją dwa główne obszary siatkówki, które mogą zostać uszkodzone w wyniku retinopatii cukrzycowej:

- plamka - centralna część siatkówki. Plamka umożliwia czytanie, widzenie drobnych szczegółów i rozpoznawanie kolorów. W samym centrum plamki znajduje się wgłębienie zwane fovea. Jest to najczulsza część plamki, która umożliwia ostre widzenie.

- Siatkówka obwodowa, czyli ta część siatkówki, która znajduje się poza plamką. Odpowiada ona za widzenie boczne, a także umożliwia widzenie nocne.

Siatkówka leży na bogatym w składniki odżywcze płaskim "dywanie" naczyń, które zaopatrują ją w niezbędny tlen i składniki odżywcze. Jednak aby dotrzeć do siatkówki, składniki odżywcze muszą przejść przez dwa bufory - cienką błonę zwaną błoną Brucha oraz pojedynczą warstwę wyspecjalizowanych komórek zwanych nabłonkiem barwnikowym siatkówki. Przez te dwie błony odprowadzane są z siatkówki również produkty odpadowe. Retinopatia cukrzycowa może zaburzać ten stały import niezbędnych składników odżywczych i eksport produktów odpadowych.

Czynniki ryzyka retinopatii cukrzycowej

Istnieje wiele czynników, które mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia retinopatii cukrzycowej. Należy jednak pamiętać, że wiele z tych czynników ryzyka można kontrolować.

Czas trwania cukrzycy i kontrola poziomu glukozy

Im dłużej masz słabo kontrolowane stężenie glukozy we krwi, tym większe jest ryzyko retinopatii cukrzycowej. U większości chorych na cukrzycę problemy z oczami pojawiają się z czasem, co sprawia, że czas trwania cukrzycy jest jednym z najsilniejszych czynników predykcyjnych rozwoju tej choroby oczu. Badania wykazały, że u prawie wszystkich chorych na cukrzycę typu 1 i 60 procent chorych na cukrzycę typu 2 choroba rozwija się w ciągu pierwszych dwóch dekad od rozpoznania cukrzycy.

Amerykańskie Stowarzyszenie Diabetyków (ADA) zaleca, aby poziom glukozy na czczo wynosił od 70 do 120 mg/dl i mniej niż 180 mg/dl dwie godziny po posiłku. Zaleca się również, aby hemoglobina A1c wynosiła nie więcej niż 7 procent. Hemoglobina A1c to białko znajdujące się w czerwonych krwinkach, które łączy się z cukrami we krwi. Ponieważ czerwone krwinki mogą żyć od 90 do 120 dni, hemoglobina A1c pozostaje we krwi przez taki właśnie okres czasu. W związku z tym skutecznie mierzy średnie stężenie cukru we krwi w danym okresie czasu. Badanie to informuje lekarzy, jak dobrze działa plan leczenia. Należy zawsze wiedzieć, jakie są wartości hemoglobiny A1c, ponieważ mogą one wpływać na odstępy czasu między kolejnymi badaniami siatkówki.

Otyłość

Im więcej masz tkanki tłuszczowej, tym bardziej twoje komórki są odporne na działanie insuliny. Otyłość zwiększa ryzyko zachorowania na cukrzycę oraz inne poważne schorzenia, takie jak choroby serca. Szacuje się, że 65% Amerykanów może mieć nadwagę. Nadwaga pogarsza wysokie ciśnienie krwi i poziom cholesterolu. Osiągnięcie prawidłowej wagi jest ważne dla kontrolowania poziomu cukru we krwi i powikłań związanych z cukrzycą.

Wybór stylu życia

Siedzący tryb życia, zwłaszcza w przypadku nadwagi, przyczynia się do rozwoju wielu chorób, w tym cukrzycy, chorób serca, wysokiego ciśnienia krwi i wysokiego poziomu cholesterolu. Z drugiej strony, ćwiczenia fizyczne poprawiają krążenie, obniżają poziom cukru we krwi i poprawiają wykorzystanie insuliny przez organizm. Skutkuje to poprawą poziomu cukru we krwi. Korzyści wynikające ze zwiększonej wrażliwości na insulinę utrzymują się jeszcze przez wiele godzin po zaprzestaniu ćwiczeń.

Ćwiczenia fizyczne sprzyjają także utracie wagi. Siedzący tryb życia przyczynia się do insulinooporności i utrudnia utrzymanie wagi. Nawet lekka lub umiarkowana aktywność fizyczna może pomóc w obniżeniu poziomu cukru we krwi.

Palenie tytoniu jest kolejnym poważnym czynnikiem ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej. Palenie powoduje również szybszy postęp retinopatii cukrzycowej. Nikotyna zawarta w tytoniu nie tylko przyczynia się do wzrostu ciśnienia krwi i podwyższenia poziomu cholesterolu, ale także upośledza działanie insuliny. Mimo że rzucenie palenia może być trudne, ma ono kluczowe znaczenie dla zdrowia serca i kontroli cukrzycy.
W przeciwieństwie do palenia tytoniu, spożywanie alkoholu nie ma bezpośredniego wpływu na retinopatię cukrzycową. Jednak, ponieważ może mieć wpływ na kontrolę cukrzycy, nadmierne picie alkoholu może mieć wpływ na zdrowie oczu. Lekarz może powiedzieć, co w danym przypadku oznacza picie z umiarem.

Wysoki poziom cholesterolu

Cukrzyca naraża Cię na chronicznie wysoki poziom cholesterolu lub tłuszczów we krwi, które sprzyjają odkładaniu się blaszek miażdżycowych w tętnicach. Chociaż najdrobniejsze naczynia siatkówki są zbyt małe na takie odkładanie się blaszki miażdżycowej, niekontrolowany poziom cholesterolu może przyczynić się do obrzęku plamki żółtej i rozwoju wysięków twardych - małych żółtych plamek lub złogów lipidowych, które mogą tworzyć się w plamce żółtej. Oba te stany wiążą się z większym ryzykiem utraty wzroku.

Lekarze zalecają utrzymywanie poziomu "złego" cholesterolu (LDL) poniżej 70 mg/dl. Poziom dobrego cholesterolu lub lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL) powinien być wyższy niż 40 mg/dl u mężczyzn i 50 mg/dl u kobiet. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety powinni dążyć do tego, by poziom trójglicerydów, innego rodzaju tłuszczu, był niższy niż 150.

Wysokie ciśnienie krwi

Jeśli masz zarówno cukrzycę, jak i wysokie ciśnienie krwi (zwane również nadciśnieniem), możesz być w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia szeregu problemów związanych z oczami, w tym retinopatii, jaskry i uszkodzenia nerwu wzrokowego. Poważnie podwyższone ciśnienie krwi nie tylko obciąża serce, ale także zwiększa ryzyko wystąpienia problemów z oczami, zwłaszcza obrzęku plamki żółtej i krwawienia. Przewlekłe nadciśnienie w połączeniu z długotrwałą cukrzycą zwiększa również prawdopodobieństwo, że retinopatia będzie bardziej destrukcyjna i będzie się szybciej rozwijać. Badania konsekwentnie wykazują, że utrzymanie ciśnienia krwi poniżej 130/80 mmHg jest ważne dla zminimalizowania ryzyka powikłań związanych z nadciśnieniem.

Rasa/pochodzenie etniczne

Retinopatia cukrzycowa jest bardziej powszechna w niektórych grupach etnicznych i rasowych niż w innych. Afroamerykanie, Azjaci, Latynosi, Amerykanie pochodzenia hiszpańskiego, Indianie amerykańscy i rdzenni mieszkańcy Alaski są bardziej narażeni na cukrzycę typu 2 niż osoby rasy białej.

Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Diabetologicznego (American Diabetes Association) Afroamerykanie i Meksykanie prawie dwukrotnie częściej niż biali mają problemy ze wzrokiem. U rdzennych Amerykanów występuje również zwiększone ryzyko retinopatii cukrzycowej. Naukowcy nie są pewni, dlaczego niektóre grupy etniczne mają wyższe wskaźniki zachorowań na cukrzycę, co zwiększa ryzyko retinopatii i innych problemów.

Wiek i płeć

Jak wspomniano wcześniej, im dłużej chorujesz na cukrzycę, tym większe jest ryzyko wystąpienia retinopatii cukrzycowej. Nic dziwnego, że powikłanie to jest rzadkie u dzieci, ale powszechne u starszych dorosłych chorych na cukrzycę. Ostatnie badania przeprowadzone przez Prevent Blindness America i National Eye Institute wykazały, że starsi dorośli Amerykanie są dziś bardziej zagrożeni wszystkimi związanymi z wiekiem chorobami oczu (retinopatią cukrzycową, zwyrodnieniem plamki żółtej związanym z wiekiem, zaćmą i jaskrą z otwartym kątem) niż kiedykolwiek wcześniej.

Genetyka

Nasze uwarunkowania genetyczne mają istotny wpływ na predyspozycje do wielu problemów zdrowotnych, takich jak cukrzyca. Naukowcy uważają, że wiele genów lub ich kombinacji sprzyja rozwojowi cukrzycy u niektórych osób lub chroni je przed jej wystąpieniem.

Naukowcy nie zidentyfikowali jeszcze wszystkich genów odpowiedzialnych za powstawanie cukrzycy typu 1 i 2, ale wykazali, że genetyka jest jednym z czynników. Na przykład badania bliźniąt jednojajowych wykazały, że jeśli jedno z nich choruje na cukrzycę typu 1, u drugiego prawdopodobieństwo zachorowania wynosi 50%. Jeśli jeden z bliźniaków ma cukrzycę typu 2, prawdopodobieństwo jej wystąpienia u drugiego bliźniaka wynosi 75%.

Ciąża

Cukrzyca ciążowa jest rodzajem cukrzycy związanej z ciążą, jednak retinopatia cukrzycowa zwykle nie jest u tych kobiet powikłaniem. Jeśli jednak pacjentka choruje już na cukrzycę i zajdzie w ciążę, istnieje zwiększone ryzyko rozwoju retinopatii cukrzycowej. Wynika to ze zmian hormonalnych i metabolicznych, które zachodzą w czasie ciąży, co powoduje szybszy postęp choroby i jej powikłań. Zaleca się wizytę u specjalisty zajmującego się siatkówką w celu oceny i monitorowania.

Podsumowując

- Retinopatia cukrzycowa jest poważnym powikłaniem cukrzycy, które wynika z wysokiego poziomu glukozy uszkadzającego naczynia krwionośne siatkówki. Może to powodować utratę wzroku.

- Od 40 do 45 procent Amerykanów cierpiących na cukrzycę ma jakąś formę retinopatii cukrzycowej.

- Najwcześniejsza postać choroby nazywana jest retinopatią cukrzycową tła. Z czasem przechodzi ona w łagodną, umiarkowaną lub ciężką nieproliferacyjną retinopatię cukrzycową.

- Bez właściwego rozpoznania i leczenia retinopatii cukrzycowej nieproliferacyjnej może ona przejść w retinopatię cukrzycową proliferacyjną, która jest poważnym, zagrażającym wzrokowi stadium choroby.

- Obrzęk plamki żółtej jest spowodowany gromadzeniem się płynu i pogrubieniem plamki żółtej i może wystąpić w każdym typie retinopatii cukrzycowej. Jest to najczęstsza przyczyna utraty wzroku u osób chorych na cukrzycę.

- Czas trwania cukrzycy i stopień kontroli stężenia glukozy we krwi są głównymi czynnikami ryzyka rozwoju i postępu retinopatii cukrzycowej.

- Inne czynniki ryzyka, które odgrywają istotną rolę w rozwoju retinopatii, to wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cholesterolu i palenie tytoniu.

- Osoby chore na cukrzycę są również narażone na zwiększone ryzyko wystąpienia innych chorób oczu, zwłaszcza jaskry, zaćmy, niedrożności żył siatkówki i uszkodzenia nerwu wzrokowego.

- Prawidłowa kontrola poziomu cukru we krwi, regularne badania okulistyczne i odpowiednio wczesne leczenie są kluczowymi czynnikami zmniejszającymi uszkodzenia oka i pozwalającymi zachować wzrok.

Pouya N. Dayani, MD
Grupa medyczna Retina-Vitreous Associates